नारायण भट्टराई
भाद्रपदको कृष्ण पक्षको अष्टमीको दिन मध्यरातमा, सोह्र कलाले सम्पन्न भगवान श्रीकृष्ण मथुराको राजा कंसको कारागारमा वासुदेवजीकी पत्नी देवी देवकीको गर्भबाट जन्मनुभएको थियो । यस तिथिमा बहिनी नक्षत्रको विशेष महत्त्व छ । यस दिन देशका सबै मन्दिरहरू सजाइन्छ। कृष्ण अवतार मनाउन झाँकीहरू सजाइन्छ । भगवान श्रीकृष्णलाई सजाइन्छ र झुला सजाइन्छ । पुरुष र महिलाले मध्यरातसम्म व्रत बस्छन् । मध्यरातमा, कृष्णको जन्मको समाचारसँगै चारै दिशामा शंख र घण्टीको आवाज गुन्जिन्छ । भगवान श्रीकृष्णको आरती गरिन्छ र प्रसाद वितरण गरिन्छ । प्रसाद लिएर व्रत तोडिन्छ ।
यस समबन्धमा एउटा कथा
कथा- द्वापर युगमा राक्षसहरूको अत्याचार बढ्न थाल्यो । पृथ्बीले गाइको रुप धारण गरेर आफ्नो कथा सुनाउन र मुक्ति खाेज्न ब्राह्माजिकहाँ गइन् । ब्रह्माजीले सबै देवताहरूलाई आफूसँगै बिष्णुको नजिकै क्षीरसागरमा लगे । त्यसबेला भगवान विष्णु अनन्त शैम्यमा सुतिरहेका थिए । प्रशंसा सुनेर भगवान विष्णुको निद्रा हरायो ।
यसपछि देवताहरू ब्रज मण्डलमा आए र यदुकुलमा नन्द-यशोदा र गोप-गोपीहरूको रूपमा जन्मिए ।
द्वापर युगको अन्त्यमा, राजा उग्रसेनले मथुरामाथि शासन गरे । उग्रसेनको छोराको नाम कंस थियो । कंसले उग्रसेनलाई बलपूर्वक गद्दीबाट हटाएर जेलमा हाले र आफैं राजा बने । कंसकी बहिनी देवकीले यादव वंशका वासुदेवसँग विवाह गरिन् । कंस देवकीलाई बिदाइ गर्न रथमा सवार भएर जाँदै गर्दा आकाशबाट आवाज आयो, “हे कंस ! तिमीले ठूलो प्रेमले बिदाइ गरिरहेका देवकीको आठौं छोराले तिमीलाई मार्नेछ ।” आकाशबाट आवाज सुनेपछि कंस क्रोधित भए र देवकीलाई बलपूर्वक लैजान तयार भए । उनले सोचे कि न त देवकी त्यहाँ हुनेछिन् न त उनको कुनै छोरा हुनेछ । वासुदेवले कंसलाई बुझाए कि तिमीलाई देवकीबाट कुनै डर छैन । तिमीलाई देवकीको आठौं सन्तानबाट डर छ । त्यसैले, म उनको आठौं सन्तान तिमीलाई सुम्पनेछु । तिमीले बुझ्ने तरिकाले उसलाई व्यवहार गर्न सक्छौ। कसले वासुदेवको कुरा स्वीकार गरे र वासुदेव-देवकीलाई कैदमा हाले ।
तुरुन्तै नारदजी त्यहाँ पुगे र कंसलाई सोधे कि आठौं गर्भ कुन हो भनेर कसरी थाहा पाउने ? गणना पहिलो वा अन्तिम गर्भावस्थाबाट सुरु हुन्छ ? नारदजीको सल्लाहमा कंसले देवकीको गर्भबाट जन्मेका सबै बच्चाहरूलाई मार्ने निर्णय गरे । यसरी एक-एक गरी कंसले देवकीका सात बच्चाहरूलाई निर्दयतापूर्वक मारे ।
श्रीकृष्णको जन्म भाद्रपदको कृस्णपक्षको अस्टमी को दिन रोहिणी नक्षत्रमा भएको थियो । उनको जन्म हुने बित्तिकै कारागारको कोठरीमा प्रकाश फैलियो । शंख, चक्र, गदा र कमल धारण गरेका चार भुजा भएका भगवानले वासुदेव र देवकीको अगाडि आफ्नो रूप प्रकट गर्नुभयो र भन्नुभयो- अब म बालकको रूप धारण गर्नेछु । तिमीले मलाई तुरुन्तै गोकुलमा नन्दकहाँ लैजानुहोस् र तुरुन्तैभर्खरै जन्मेकी छोरीलाई ल्याएर कंसलाई सुम्पिदेऊ ।
तुरुन्तै वासुदेवजीको हथकडी खोलियो । ढोकाहरू स्वतः खुल्यो । पहरेदारहरू निदाए । वासुदेवले श्रीकृष्णलाई टोकरीमा राखे र गोकुलतिर लागे । बाटोमा, यमुना श्रीकृष्णको चरण छुनको लागि उठ्न थालिन् । भगवानले आफ्नो चरण झुण्ड्याउनुभयो। चरण छुएपछि, यमुना पछि हटिन् ।
वासुदेव यमुना नदी पार गरेर गोकुलमा नन्दको ठाउँमा गए । बालक कृष्णलाई यशोदाजीको छेउमा सुताएपछि, उनी छोरिलाई लिएर कंसको कारागारमा फर्किए । कारागारका ढोकाहरू पहिले जस्तै बन्द भए । वासुदेवजीलाई हथकडी लगाइएको थियो, पहरेदारहरू उठे । छोरि रुन थालेपछि कंसलाई जानकारी दिइयो । कंस कारागारमा आए र ढुङ्गामा हानेर छोरिलाई मार्न खोजे, तर उनी कंसको हातबाट छुटेर आकाशमा उडेर देवीको रूप धारण गरी भनिन् – हे कंस ! मलाई मारेर के फाइदा ? तिम्रो शत्रु गोकुल पुगेको छ। यो दृश्य देखेर कंस स्तब्ध र बेचैन भए ।
कंसले श्रीकृष्णलाई मार्न धेरै राक्षसहरू पठाए । श्रीकृष्णले आफ्नो अलौकिक जादूले सबै राक्षसहरूलाई मारे । जब उनी ठूला भए, उनले कंसलाई मारे र उग्रसेनलाई राजा बनाए ।
त्यसबेलादेखि,श्रीकृष्णको पवित्र जन्मजयन्ती हर्षोल्लासका साथ मनाउने गरिएको हो ।
